Przejdź do treści
aktywnienarzekający

Świat7 min czytania

Paliwa kopalne zniknęły z projektu COP31. Kto zyska, jeśli tak zostanie?

Drugi projekt z COP31 w Antalyi nie wspomina o paliwach kopalnych ani o 120 mld dolarów na adaptację. To wciąż projekt: rozmowy przedłużono, a komisarz UE woli brak porozumienia od złego.

Pisze Mateusz

5 stron sprawy8 źródeł

Mapa interesów

5 stron sprawy

  1. Prezydencja COP31: Turcja i Australia

    MówiTo najlepsza podstawa porozumienia, a cel elektryfikacji na 2035 rok już oznacza odchodzenie od paliw kopalnych.

    ZyskujeMoże zyskać porozumienie z Antalyi przyjęte przez wszystkich i cel elektryfikacji, którego broni, w tekście.

  2. Blok arabski z Arabią Saudyjską

    MówiKażdy kraj powinien sam decydować, jak zaspokaja swoje potrzeby energetyczne. Paliwa kopalne nadal mają swoją rolę.

    ZyskujeMoże zyskać tekst, który nie nazywa ropy ani gazu i nie wyznacza tempa odchodzenia od nich.

  3. Unia Europejska

    MówiLepiej nie mieć porozumienia, niż mieć złe. Uznanie odchodzenia od paliw kopalnych to podstawowa zasada.

    ZyskujeMoże zyskać zapis o paliwach kopalnych bez dodatkowych zobowiązań finansowych ponad już uzgodnione, którym według RTÉ się opiera.

  4. Sojusz Małych Państw Wyspiarskich (AOSIS)

    MówiNie zgodzimy się na dalszą bezczynność na tym COP.

    ZyskujeMoże zyskać powrót zapisu o paliwach kopalnych i kwoty na adaptację, jeśli nie ustąpi.

  5. Ruch klimatyczny (m.in. Power Shift Africa, Climate Action Network)

    MówiJeśli ta wersja tekstu zostanie, to będzie COP-widmo.

    ZyskujeMoże zyskać wpływ na wynik, jeśli kraje globalnego Południa posłuchają apelu i odrzucą projekt.

Gdzie leży środek ↓

Co się stało

Szczyt klimatyczny ONZ COP31 w Antalyi zaczął się 9 listopada 2026 roku i miał się skończyć 20 listopada. Prezydencję sprawują razem Turcja i Australia. Prezydentem COP31 jest turecki minister środowiska, urbanizacji i zmian klimatu Murat Kurum, a negocjacjami kieruje australijski minister ds. klimatu Chris Bowen.

Pierwszy projekt tekstu ukazał się w poniedziałek 16 listopada i miał 18 stron oraz 144 akapity. Według irlandzkiego nadawcy publicznego RTÉ wzywał do przyspieszenia zobowiązania z COP28 w Dubaju do odchodzenia od węgla, ropy i gazu i zawierał propozycję przyspieszonego wycofania paliw kopalnych. Wspominał też o dobrowolnej mapie drogowej odchodzenia od paliw kopalnych, którą przygotowuje Brazylia. Proponował co najmniej 120 mld dolarów rocznie do 2035 roku na adaptację krajów rozwijających się.

Drugi projekt opublikowano w czwartek 19 listopada po południu. Ma 9 stron i 80 akapitów i nie wspomina wprost o paliwach kopalnych, o mapie drogowej Brazylii ani o kwocie 120 mld dolarów. Zamiast „odchodzenia od paliw kopalnych” jest w nim „przejście w kierunku niskiej emisji gazów cieplarnianych i rozwoju odpornego na zmiany klimatu” (tłum. red.).

W tekście zostało zobowiązanie z COP30 do starań o potrojenie finansowania adaptacji, ale bez kwoty. Został też cel, by do 2035 roku elektryczność pokrywała 35 proc. zużycia energii, teraz jako cel dobrowolny. RTÉ pisze, że złagodzono zachęty do jego osiągnięcia. Projekt przyznaje, że według prognoz ocieplenie przekroczy 1,5 st. C.

20 listopada rozmowy się nie skończyły. Według Hürriyet Daily News Kurum odroczył wieczorną sesję plenarną, mówiąc, że ważne kwestie są nadal nierozstrzygnięte, a trzeci projekt zapowiedziano na 21 listopada. W sobotę 21 listopada irlandzki minister Darragh O’Brien, który kieruje pracami UE w ramach irlandzkiej prezydencji w Radzie UE, mówił, że widział postęp w sprawie elektryfikacji w nowej wersji, jeszcze nieopublikowanej (RTÉ). Stan na 21 listopada po południu: główna decyzja szczytu nie została przyjęta.

Co mówi każda strona

Prezydencja (Turcja i Australia). Kurum nazwał drugi projekt „Deklaracją z Antalyi” i owocem dni intensywnych negocjacji (RTÉ). Według To Vima przekonywał, że szczyt nie służy zmienianiu wcześniejszych decyzji, takich jak ta z COP28, a cel elektryfikacji na 2035 rok już oznacza odchodzenie od paliw kopalnych. Odrzucił też zarzut, że tekst cofa się względem pierwszego projektu. Bowen nazwał tekst najlepszą podstawą porozumienia w ostatnich godzinach (RTÉ), a o pierwszym projekcie mówił, że miał dla przejrzystości pokazać stanowiska wszystkich stron (To Vima).

Blok arabski z Arabią Saudyjską. Premium Times pisze, że zapis o odchodzeniu od paliw kopalnych zniknął po sprzeciwie Arabii Saudyjskiej i innych dużych producentów ropy i gazu. Według RTÉ blok arabski przekonuje na szczycie, że każdy kraj powinien sam decydować, jak zaspokaja swoje potrzeby energetyczne. Arabia Saudyjska i Wenezuela, członkowie OPEC, mówiły w wystąpieniach na szczycie o dalszej roli paliw kopalnych (Premium Times).

Unia Europejska. 19 listopada UE nie skomentowała usunięcia zapisu, a komisarz ds. klimatu Wopke Hoekstra i O’Brien mówili, że ich zespoły analizują tekst i ocenią go według mandatu państw członkowskich (To Vima). 21 listopada Hoekstra powiedział: „Wyraźnie nie ma jeszcze kompromisu” i „Lepiej nie mieć porozumienia, niż mieć złe” (tłum. red., RTÉ). Zapytany, czy uznanie odchodzenia od paliw kopalnych to czerwona linia, O’Brien odpowiedział: „Tak. To podstawowa zasada i podstawowy punkt negocjacji” (tłum. red., RTÉ). Według RTÉ, które nie podaje źródła, UE jest gotowa wyjechać bez porozumienia, jeśli ostateczny tekst nie uzna odchodzenia od paliw kopalnych.

Małe państwa wyspiarskie i kraje najsłabiej rozwinięte. Sojusz Małych Państw Wyspiarskich (39 członków) nazwał przekroczenie 1,5 st. C „niedopuszczalną konsekwencją przedkładania zysku nad ludzi” i zapowiedział, że „nie zgodzi się na dalszą bezczynność na tym COP” (tłum. red., RTÉ). Minister klimatu Vanuatu Ralph Regenvanu: „Widać, dokąd to zmierza, i nie będzie to tekst o wysokich ambicjach” (tłum. red., Premium Times). Kraje najsłabiej rozwinięte domagają się więcej pieniędzy na radzenie sobie ze skutkami ocieplenia. Według RTÉ żadna z tych grup nie zapowiedziała publicznie, że razem z UE odrzuci porozumienie z powodu tego zapisu.

Panama i Brazylia. Panama zapowiada formalny sprzeciw na sesji zamykającej wobec porozumienia, którego nie może poprzeć. Chce m.in. limitu światowego wydobycia ropy na obecnym poziomie i wpłat producentów ropy na finansowanie klimatyczne (RTÉ). Minister środowiska Juan Carlos Navarro mówi: „COP-y stały się ćwiczeniem z hipokryzji i daremności” (tłum. red., Premium Times). Brazylijski sekretarz ds. zmian klimatu Aloisio Lopes Pereira de Melo: „W tej chwili nikt nie jest zadowolony” (tłum. red., RTÉ).

Organizacje klimatyczne. Mohamed Adow z think tanku Power Shift Africa nazwał nową wersję krokiem wstecz (RTÉ) i ostrzega: „Jeśli ta wersja tekstu zostanie, to będzie COP-widmo” (tłum. red., National Herald). Tasneem Essop z Climate Action Network International wezwała rządy, zwłaszcza z globalnego Południa, do odrzucenia projektu (RTÉ). Była prezydent Mary Robinson, współzałożycielka The Elders, mówi, że tekst wspomina o przekroczeniu 1,5 st. C, a pomija to, co szkodzi, i to podważa wiarygodność całości (RTÉ).

Głos z uczelni. Brian Ó’Gallachóir, associate vice-president ds. zrównoważonego rozwoju University College Cork, ocenia w Irish Examiner, że usunięcie zapisu pokazuje, iż „globalny konsensus w tej sprawie nie jest w tej chwili osiągalny” (tłum. red.). Utrzymanie celu 35 proc. elektryczności do 2035 roku uważa za ważne, bo wypełnia lukę w dotychczasowych celach.

Gdzie leży środek

Same pytania, bez rozstrzygnięć:

  • Bowen mówi, że pierwszy projekt zbierał stanowiska wszystkich stron. Czy zapis o paliwach kopalnych zniknął na tym etapie, bo stracił poparcie, czy dlatego, że nigdy nie miał zgody wszystkich?
  • Kurum twierdzi, że cel elektryfikacji już oznacza odchodzenie od paliw kopalnych. Czy tekst, który ich nie nazywa, zobowiązuje do tego samego co tekst, który je nazywa?
  • Decyzje COP zapadają konsensusem. Kto ma silniejsze weto: Arabia Saudyjska, gdy zapis jest w tekście, czy Panama i UE, gdy go nie ma?
  • Źródła łączą sprzeciw producentów ropy z zapisem o paliwach, ale nie mówią, kto skreślił kwotę 120 mld dolarów. Komu to służy, skoro według RTÉ UE opiera się dodatkowym zobowiązaniom finansowym? 21 listopada UE zasygnalizowała jednak, że może ustąpić w sprawie dostępności finansowania dla krajów rozwijających się (RTÉ).
  • Wyspy chcą zapisu o paliwach, kraje najsłabiej rozwinięte naciskają na pieniądze, a żadna z tych grup nie zapowiedziała, że odrzuci porozumienie razem z UE. Na kogo UE może naprawdę liczyć?
  • Hoekstra woli brak porozumienia od złego. Kto więcej traci, jeśli nie będzie żadnego: kraje, które chcą pieniędzy na adaptację, czy te, które chcą zapisu o paliwach?

Moje narzekanie

Nagłówki z naszej listy, jeśli piszą o tekście, nazywają go „draft”, czyli projektem, i trzeba im to oddać. Gorzej w treści: National Herald pisze, że drugi projekt „porzucił zobowiązanie do wycofania paliw kopalnych” (tłum. red.). Takiego zobowiązania nikt nie przyjął: na COP28 kraje zgodziły się na odchodzenie od paliw kopalnych, a ich wycofanie było tylko propozycją w poniedziałkowym projekcie. Kto przeczyta jedno zdanie, może uznać, że świat wycofał się z czegoś już uzgodnionego.

Tytuł National Herald mówi o zarzucie „szczytu-widma” (tłum. red.). Mohamed Adow postawił go jednak warunkowo: „Jeśli ta wersja tekstu zostanie” (tłum. red.), a w tytule warunek znika. Adres tekstu Hürriyet Daily News z 21 listopada brzmi „cop31-concludes-in-antalya-after-two-weeks-of-climate-talks” („COP31 kończy się w Antalyi po dwóch tygodniach rozmów”, tłum. red.), choć tytuł i treść mówią o przedłużeniu. Porażkę albo sukces szczytu da się ocenić dopiero po przyjęciu tekstu, a do tego czasu każda taka ocena to prognoza.

Informację, że UE jest gotowa wyjechać bez porozumienia, RTÉ podaje formułą „RTÉ News understands” („z informacji RTÉ”, tłum. red.), bez wskazania, kto to mówi. Irish Examiner pisze o „ciosie dla krajów, które mocno walczyły o te zapisy” (tłum. red.), ale nie wymienia żadnego kraju ani autora tej oceny, a Premium Times powołuje się na bezimiennych „obserwatorów” (tłum. red.). Da się inaczej: dzień wcześniej RTÉ zaznaczyło, że urzędnik UE mówił „pod warunkiem anonimowości” (tłum. red.), więc czytelnik wiedział, z czym ma do czynienia.

Strona, której przypisuje się usunięcie zapisu, w żadnym z otwartych przez nas tekstów nie mówi własnymi słowami. RTÉ pisze: „Arabia Saudyjska chce, żeby wzmianki o paliwach kopalnych nie było” (tłum. red.), Premium Times wiąże usunięcie zapisu z jej sprzeciwem, ale nikt nie cytuje saudyjskiej delegacji. Czytelnik powinien wymagać trzech rzeczy: słowa „projekt” wszędzie, gdzie nic nie przyjęto, nazwiska albo choć funkcji za każdym „wiadomo” i wypowiedzi strony, którą się obwinia. Do zamknięcia obrad każda ocena szczytu to opinia, a nie wynik.

Źródła 8

  1. COP31 draft climate deal removes all references to fossil fuelsRTÉ · rte.ie
  2. EU should not accept COP31 fossil fuel draft, says RobinsonRTÉ · rte.ie
  3. EU climate envoy says 'no compromise yet' on COP31 dealRTÉ · rte.ie
  4. Cop31 draft agreement leaves out any reference to fossil fuelsIrish Examiner · irishexaminer.com
  5. COP31 climate talks spill into overtime as nations quarrel over fossil fuelsPremium Times · premiumtimesng.com
  6. COP31 faces 'ghost summit' charge as draft deal drops all references to fossil fuelsNational Herald · nationalheraldindia.com
  7. Fossil Fuels Dropped From Latest COP31 Draft DealTo Vima · tovima.com
  8. COP31 talks extended as countries seek final dealHürriyet Daily News · hurriyetdailynews.com

Widzisz błąd albo brakuje którejś strony sprawy? Daj znać.

Czytaj dalej